Sang chấn tâm lý là gì? Nguyên nhân và triệu chứng thường gặp

Sang chấn tâm lý là tổn thương tâm lý sau trải qua một sự kiện cực kỳ đáng sợ hoặc đau khổ. Mặc dù mỗi người trải qua một sự kiện chấn thương sẽ phản ứng khác nhau, có người thì trải qua nó một cách dễ dàng. Tuy nhiên, một số người sau khi trải qua một sự kiện đau thương sẽ phát triển thêm những tâm lý căng thẳng, stress và kéo dài sẽ thành sang chấn tâm lý, rối loạn stress sau sang chấn.

>> Khái niệm: Stress và trầm cảm

Sang chấn tâm lý là gì?

Sang chấn tâm lý là gì? 1

Sang chấn tâm lý là kết quả của những sự kiện cực kỳ căng thẳng, khó khăn làm mất đi cảm giác an toàn của bạn, khiến bạn cảm thấy bất lực trong một thế giới nguy hiểm. Sang chấn tâm lý thường liên quan đến mối đe dọa đến tính mạng hoặc sự an toàn, bất kỳ tình huống nào khiến bạn cảm thấy quá tải và bị cô lập đều có thể dẫn đến chấn thương, ngay cả khi nó không liên quan đến tổn hại về thể chất. Bạn càng cảm thấy sợ hãi và bất lực, bạn càng dễ bị chấn thương.

Sang chấn tâm lý có thể được gây ra bởi:

  • Các sự kiện một lần, chẳng hạn như tai nạn, chấn thương hoặc bị tấn công bạo lực, đặc biệt là nếu nó xảy ra trong thời thơ ấu.
  • Căng thẳng, mệt mỏi kéo dài: Chẳng hạn như sống trong một khu phố đầy rẫy tội phạm, phải chịu đựng một căn bệnh đe dọa đến tính mạng hoặc trải qua các sự kiện đau thương xảy ra nhiều lần…
  • Những nguyên nhân thường bị bỏ qua, chẳng hạn như phẫu thuật (đặc biệt là trong 3 năm đầu đời), cái chết đột ngột của một người thân thiết, sự tan vỡ của một mối quan hệ quan trọng hoặc bị sỉ nhục một cách tàn nhẫn.

Một số sự kiện, nguyên nhân gây sang chấn tâm lý

Các sự kiện gây sang chấn tâm lý

Các sự kiện chấn thương tiềm tàng có thể được gây ra bởi một dịp duy nhất, hoặc từ những căng thẳng kéo dài. Một sự kiện chấn thương có khả năng dễ khiến một cá nhân bị chấn thương tâm lý nếu:

  • Sự kiện xảy đến một cách bất ngờ không lường trước được
  • Bất lực để ngăn chặn sự kiện
  • Sự kiện xảy ra liên tục (như lạm dụng trẻ em)
  • Sự kiện liên quan đến sự tàn ác cực độ
  • Sự kiện xảy ra trong những năm thơ ấu

Nói chung, các sự kiện chấn thương tiềm ẩn liên quan đến mối đe dọa lớn đối với sức khỏe tâm lý và thể chất của một người. Các sự kiện chấn thương tiềm tàng có thể đe dọa tính mạng; cuộc sống của chính mình hoặc cuộc sống của một người thân yêu. Những sự kiện này có thể có rất ít tác động đến một cá nhân nhưng có thể dẫn đến đau khổ đáng kể ở một người khác. Tác động của một sự kiện chấn thương có thể liên quan đến sức khỏe tinh thần và thể chất của con người. Ví dụ về các sự kiện và tình huống có thể dẫn đến sự phát triển của sang chấn tâm lý có thể bao gồm:

  • Thiên tai như hỏa hoạn, động đất, lốc xoáy và bão
  • Bạo lực giữa các cá nhân như hãm hiếp, lạm dụng trẻ em hoặc tự tử của người thân hoặc bạn bè
  • Liên quan đến một vụ tai nạn nghiêm trọng hoặc tai nạn tại nơi làm việc
  • Hành vi bạo lực như cướp có vũ trang, chiến tranh hoặc khủng bố

Rối loạn căng thẳng

Tất cả các chấn thương tâm lý bắt nguồn từ căng thẳng. Căng thẳng kéo dài làm tăng nguy cơ sức khỏe tâm thần và rối loạn tâm thần kém, có thể được quy cho việc tiết glucocorticoids trong một thời gian dài. Tiếp tục kéo dài như vậy sẽ gây ra nhiều rối loạn chức năng sinh lý như ức chế hệ thống miễn dịch và tăng huyết áp.

Sang chấn tâm lý có thể gây ra một phản ứng căng thẳng cấp tính có thể dẫn đến rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD). Các triệu chứng của PTSD phải tồn tại ít nhất một tháng. Các triệu chứng chính của PTSD bao gồm bốn loại chính: chấn thương (tức là sợ hãi dữ dội), sống lại (tức là hồi tưởng), hành vi tránh né (tức là gây tê cảm xúc) và giảm cảm giác an toàn (tức là quét môi trường liên tục để tìm kiếm nguy hiểm).

Các nguyên nhân thường bị bỏ qua của chấn thương tâm lý và cảm xúc tiềm ẩn cũng có thể bao gồm:

  • Tan vỡ trong hôn nhân
  • Phẫu thuật
  • Té ngã hoặc chấn thương do thể thao
  • Cái chết đột ngột, bất ngờ của một người thân yêu
  • Chẩn đoán tình trạng đe dọa tính mạng không thể cứu chữa

Dấu hiệu và triệu chứng của sang chấn tâm lý

Dấu hiệu và triệu chứng của sang chấn tâm lý 1

Nhiều người trải qua các phản ứng mạnh mẽ về thể chất hoặc cảm xúc ngay sau trải nghiệm của một sự kiện đau thương. Hầu hết mọi người sẽ nhận thấy rằng cảm xúc của họ tiêu tan trong vài ngày hoặc vài tuần. Tuy nhiên, đối với một số cá nhân, các triệu chứng chấn thương tâm lý có thể ngày càng nghiêm trọng và kéo dài hơn. Đây có thể là kết quả của bản chất của sự kiện chấn thương, sự hỗ trợ cảm xúc, các yếu tố gây căng thẳng trong quá khứ và hiện tại, các loại tính cách và các cơ chế đối phó có sẵn. Một số triệu chứng phổ biến nhất của chấn thương tâm lý có thể bao gồm:

Biểu hiện về nhận thức

  • Ác mộng
  • Hình ảnh trực quan của sự kiện
  • Mất trí nhớ và giảm khả năng tập trung
  • Mất phương hướng
  • Sự nhầm lẫn
  • Tâm trạng lâng lâng

Biểu hiện về hành vi

  • Tránh các hoạt động hoặc địa điểm kích hoạt ký ức về sự kiện
  • Cách ly và thu mình lại với xã hội
  • Thiếu hứng thú với các hoạt động thú vị trước đây

Biểu hiện vật lý

  • Dễ dàng giật mình
  • Mệt mỏi và kiệt sức
  • Nhịp tim nhanh
  • Sự tức giận
  • Mất ngủ
  • Mô hình cơ bắp mãn tính
  • Rối loạn chức năng tình dục
  • Thay đổi kiểu ngủ và ăn
  • Khiếu nại mơ hồ của đau nhức khắp cơ thể
  • Cảnh giác cao độ; luôn luôn cảnh giác về những nguy cơ tiềm ẩn

Biểu hiện về tâm lý

  • Nỗi sợ hãi tràn ngập
  • Hành vi ám ảnh và cưỡng chế
  • Sự tách rời khỏi người khác và cảm xúc
  • Làm tê liệt cảm xúc
  • Phiền muộn
  • Cảm giác tội lỗi – đặc biệt nếu một người sống trong khi những người khác bị diệt vong
  • Xấu hổ
  • Sốc cảm xúc
  • Không tin
  • Cáu gắt
  • Sự phẫn nộ
  • Sự lo ngại

Ảnh hưởng của chấn thương tâm lý không được điều trị

Sang chấn tâm lý nếu không được điều trị kịp thời có thể gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến mọi khía cạnh của cuộc sống của người bệnh. Một số tác động phổ biến nhất của chấn thương không được điều trị bao gồm:

  • Lạm dụng rượu bia, thuốc lá, các chất kích thích, gây nghiện để quên đi những sự kiện đó.
  • Không duy trì các mối quan hệ thân thiết lành mạnh hoặc chọn những người bạn không lành mạnh
  • Hay tranh cãi, xích mích với người yêu, bạn bè, đồng nghiệp
  • Xa lánh xã hội, thu mình lại với thế giới riêng không muốn tiếp xúc với ai
  • Vấn đề tình dục, ảnh hưởng đến cuộc sống hôn nhân
  • Hành vi tự hủy hoại bản thân, hay có những hành động bốc đồng, không kiểm soát
  • Không có khả năng lựa chọn nghề nghiệp hoặc lối sống lành mạnh
  • Cảm giác chán nản, xấu hổ, vô vọng hoặc tuyệt vọng
  • Mất niềm tin vào công việc, cuộc sống và các mối quan hệ

Các gợi ý để hồi phục sang chấn tâm lý

Để chăm sóc bản thân và giúp mình có thể hồi phục được sang chấn tâm lý một cách dễ dàng hơn bạn có thể tham khảo một số gợi ý dưới đây:

  • Hãy thừa nhận rằng bạn đã trải qua một sự kiện, tình huống gây sang chấn và cho phép mình trải nghiệm một số phản ứng đối với sự kiện/tình huống đó.
  • Cần bình tĩnh, tránh tức giận bản thân vì mình đã lo lắng hay đau đớn.
  • Tự nhắc mình rằng rất nhiều người phải trải qua những sự kiện đau khổ chẳng qua là mỗi người có những phản ứng khác nhau và bạn không phải là người không bình thường, bạn có thể ứng phó và vượt qua nó.
  • Tránh lạm dụng rượu hay các loại ma túy để ứng phó.
  • Tránh đưa ra các quyết định quan trọng hay các thay đổi lớn trong cuộc đời vào thời điểm này.
  • Hãy chia sẻ những gì mà mình đang phải trải qua với người thân, người bạn đáng tin cậy để họ có thể giúp đỡ hoặc đưa ra những lời tư vấn tích cực
  • Cố gắng duy trì cuộc sống, sinh hoạt thường ngày. Giữ cho mình luôn bận và làm cho các hoạt động trong ngày của mình có kế hoạch.
  • Cố gắng không né tránh các địa điểm hay hoạt động nếu không cần thiết
  • Nghỉ ngơi nếu cảm thấy mệt mỏi và nhớ rằng vận động nhẹ nhàng như các bài tập yoga, tập thiền, đi bộ rất quan trọng giúp cơ thể thư giãn.
  • Dành thời gian thư giãn như đọc sách, nghe nhạc, tham gia các hoạt động làm vườn… sẽ giúp cơ thể và hệ thần kinh lắng dịu.

Để bệnh được điều trị hiệu quả bạn vẫn cần có sự trợ giúp của bác sĩ tâm lý. Bạn cần tuân thủ theo sự chỉ dẫn của bác sĩ và tâm sự với bác sĩ những triệu chứng mình gặp phải để có thể xác định tình trạng và cách điều trị bệnh hiệu quả.

Bạn có thể quan tâm:

Viết bình luận
1
Xin chào! Vững Trí có thể giúp gì cho bạn không?