Rối loạn stress sau sang chấn: triệu chứng và cách điều trị

Rối loạn stress sau sang chấn là một rối loạn tâm lý xảy ra ở những người đã trải qua một sự kiện gây sốc, đáng sợ hoặc nguy hiểm. Tuy nhiên, các triệu chứng có thể không xuất hiện cho đến vài tháng hoặc thậm chí nhiều năm sau đó. Vậy triệu chứng và cách điều trị bệnh ra sao chúng ta cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Rối loạn stress sau sang chấn là bệnh gì?

Rối loạn stress sau sang chấn là bệnh gì? 1

Rối loạn stress sau sang chấn tên tiếng anh là post traumatic stress disorder (PTSD) là tình trạng tâm thần không ổn định bao gồm khủng hoảng, hồi hộp, trầm cảm do chấn động lớn xảy ra trong quá khứ gây ra. Sẽ rất khó khăn để ai đó có thể vượt qua được những chuyện đau buồn, một số người hình thành những rối loạn căng thẳng sau chấn thương do ảnh hưởng của tai nạn, mất người thân hay chiến tranh.

Nỗi sợ hãi kích hoạt nhiều thay đổi trong giây lát trong cơ thể để giúp chống lại nguy hiểm hoặc để tránh nó. Gần như tất cả mọi người sẽ trải qua một loạt các phản ứng sau chấn thương, nhưng hầu hết mọi người phục hồi từ các triệu chứng ban đầu một cách tự nhiên. Những người tiếp tục gặp vấn đề có thể được chẩn đoán mắc PTSD. Những người bị PTSD có thể cảm thấy căng thẳng hoặc sợ hãi, ngay cả khi họ không gặp nguy hiểm.

Dấu hiệu và triệu chứng của rối loạn stress sau sang chấn

Không phải mọi người gặp phải chấn động đều phát triển PTSD liên tục (mãn tính) hoặc thậm chí ngắn hạn (cấp tính). Không phải tất cả mọi người bị PTSD đều trải qua một sự kiện nguy hiểm. Một số chấn động như cái chết bất ngờ, tai nạn của người thân cũng có thể gây ra PTSD. Các triệu chứng thường bắt đầu sớm, trong vòng 3 tháng sau sự cố chấn thương, nhưng đôi khi chúng bắt đầu nhiều năm sau đó. Các triệu chứng phải kéo dài hơn một tháng và đủ nghiêm trọng gây ảnh hưởng đến các mối quan hệ hoặc công việc thì mới được coi là rối loạn stress sau sang chấn. Quá trình của bệnh khác nhau. Một số người phục hồi trong vòng 6 tháng, trong khi những người khác có các triệu chứng kéo dài hơn nhiều. Ở một số người, tình trạng trở nên mãn tính.

Để được chẩn đoán mắc PTSD, người bệnh cần phải có tất cả những điều sau đây trong ít nhất 1 tháng:

  • Ít nhất một triệu chứng gặp lại
  • Ít nhất một triệu chứng tránh
  • Ít nhất hai triệu chứng kích thích và phản ứng
  • Ít nhất hai triệu chứng nhận thức và tâm trạng

Triệu chứng gặp lại bao gồm

  • Ác mộng
  • Suy nghĩ đáng sợ

Các triệu chứng gặp lại có thể gây ra vấn đề trong thói quen hàng ngày của một người. Các triệu chứng có thể bắt đầu từ suy nghĩ và cảm xúc của chính người đó. Các từ, đối tượng hoặc tình huống nhắc nhở về sự kiện cũng có thể kích hoạt các triệu chứng gặp lại.

Các triệu chứng tránh bao gồm

  • Tránh xa các địa điểm, sự kiện hoặc đối tượng gợi nhớ về trải nghiệm đau thương
  • Tránh những suy nghĩ hoặc cảm xúc liên quan đến sự kiện đau thương

Những điều nhắc nhở một người về sự kiện chấn thương có thể kích hoạt các triệu chứng tránh. Những triệu chứng này có thể khiến một người thay đổi thói quen cá nhân của mình. Ví dụ, sau một tai nạn xe hơi tồi tệ, một người thường lái xe có thể tránh lái xe hoặc đi trong xe hơi.

Các triệu chứng kích thích và phản ứng bao gồm

  • Dễ bị giật mình
  • Cảm thấy căng thẳng hoặc trên mạng
  • Khó ngủ
  • Có cơn giận dữ bùng nổ

Những triệu chứng này có thể khiến người bệnh cảm thấy căng thẳng và tức giận. Nó còn gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, chẳng hạn như mất ăn mất ngủ, khó tập trung…

Các triệu chứng nhận thức và tâm trạng bao gồm

  • Khó nhớ các tính năng chính của sự kiện chấn thương
  • Những suy nghĩ tiêu cực về bản thân hoặc thế giới
  • Cảm giác bị bóp méo như cảm giác tội lỗi hoặc đổ lỗi
  • Mất hứng thú với các hoạt động thú vị

Các triệu chứng nhận thức và tâm trạng có thể bắt đầu hoặc trở nên tồi tệ hơn sau sự kiện chấn thương, nhưng không phải do chấn thương hoặc sử dụng chất gây nghiện. Những triệu chứng này có thể khiến người bệnh cảm thấy xa lạ hoặc tách rời khỏi bạn bè hoặc thành viên gia đình.

Khi các triệu chứng này biến mất sau một vài tuần, nó được gọi là rối loạn stress sau sang chấn cấp tính. Khi các triệu chứng kéo dài hơn một tháng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng hoạt động của người bệnh và không phải do sử dụng chất gây nghiện, hoặc do mắc bệnh nào đó thì đó là PTSD.

Các yếu tố nguy cơ gây PTSD

Bất kỳ ai cũng có nguy cơ mắc PTSD dù là người lớn hay trẻ nhỏ. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc PTSD bao gồm:

  • Trải qua những sự kiện và chấn thương nguy hiểm
  • Bị thương
  • Nhìn thấy một người khác bị tổn thương, hoặc chứng kiến cảnh giết người
  • Chấn thương thời thơ ấu
  • Cảm thấy kinh hoàng, bất lực hoặc sợ hãi tột độ
  • Đối phó với căng thẳng thêm sau sự kiện, chẳng hạn như mất người thân, đau đớn và tổn thương, hoặc mất việc hoặc nhà
  • Có tiền sử bệnh tâm thần hoặc lạm dụng chất gây nghiện

Phương pháp điều trị và liệu pháp

Phương pháp điều trị và liệu pháp 1

Các phương pháp điều trị chính cho những người mắc PTSD là dùng thuốc, trị liệu tâm lý hoặc kết hợp cả hai. Một số người bị PTSD có thể cần thử các phương pháp điều trị khác nhau để tìm ra phương pháp hiệu quả cho bản thân.

Thuốc

Loại thuốc được nghiên cứu nhiều nhất để điều trị PTSD là thuốc chống trầm cảm, có thể giúp kiểm soát các triệu chứng PTSD như buồn bã, lo lắng, tức giận và cảm thấy tê liệt bên trong.

Các bác sĩ sẽ tìm hiểu rõ các triệu chứng của người bệnh để tìm ra loại thuốc phù hợp nhất. Cần lưu ý trong quá trình điều trị là tuân thủ theo chỉ dẫn của bác sĩ về liều lượng và thời gian sử dụng thuốc để đạt được hiệu quả và tránh những tác dụng không mong muốn về sau.

Tâm lý trị liệu

Tâm lý trị liệu (đôi khi được gọi là liệu pháp nói chuyện trực tuyến) là cuộc nói chuyện giữa một chuyên gia sức khỏe tâm lý với bệnh nhân để điều trị bệnh. Điều trị bằng liệu pháp nói chuyện đối với PTSD thường kéo dài 6 đến 12 tuần, hoặc có thể kéo dài lâu hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng sự hỗ trợ từ gia đình và bạn bè có thể là một phần quan trọng để bệnh nhân hồi phục.

Có nhiều loại trị liệu tâm lý có thể giúp những người bị PTSD. Một số loại nhắm trực tiếp vào các triệu chứng của PTSD. Các liệu pháp khác tập trung vào các vấn đề xã hội, gia đình hoặc công việc. Bác sĩ hoặc nhà trị liệu có thể kết hợp các liệu pháp khác nhau tùy thuộc vào nhu cầu của mỗi người.

Một hình thức trị liệu hữu ích được gọi là liệu pháp hành vi nhận thức, hay CBT. CBT có thể bao gồm:

  • Liệu pháp tiếp xúc: Giúp người bệnh đối mặt và kiểm soát nỗi sợ hãi của minh. Nó dần dần phơi bày cho họ những chấn thương mà họ có thể vượt qua một cách an toàn.
  • Tái cơ cấu nhận thức: Điều này giúp người bệnh nhìn nhận về những ký ức xấu. Đôi khi mọi người nhớ sự kiện khác với cách nó đã xảy ra. Họ có thể cảm thấy tội lỗi hoặc xấu hổ về điều gì đó không phải là lỗi của họ. Nhà trị liệu giúp những người bị PTSD nhìn vào những gì đã xảy ra một cách thực tế.

Ngoài điều trị: Làm thế nào tôi có thể giúp mình?

Để giúp bản thân trong khi điều trị người bệnh cần:

  • Nói chuyện với bác sĩ về các triệu chứng của bạn và các lựa chọn điều trị
  • Tham gia vào các hoạt động thể chất hoặc tập thể dục nhẹ để giúp giảm căng thẳng
  • Đặt mục tiêu thực tế cho bản thân
  • Chia các nhiệm vụ lớn thành các nhiệm vụ nhỏ, đặt một số ưu tiên và làm những gì bạn có thể như bạn có thể
  • Cố gắng dành thời gian tâm sự với một người bạn hoặc người thân đáng tin cậy. Nói với những người khác về những điều có thể gây ra các triệu chứng.

Rối loạn stress sau sang chấn là một điều hết sức bình thường mà không ít người gặp phải nhưng nó lại gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến cuộc sống sinh hoạt và công việc của người bệnh. Vì vậy, khi phát hiện những triệu chứng gây bệnh bạn cần tìm ngay bác sĩ trị liệu để được tư vấn về phương pháp điều trị phù hợp và điều trị sớm nhất có thể. Chúc bạn sức khoẻ!

Viết bình luận
1
Xin chào! Vững Trí có thể giúp gì cho bạn không?